«Τοπίο στην ομίχλη» θυμίζει η κατασκευή του πολύπαθου σταθμού Βενιζέλου του Μετρό Θεσσαλονίκης, καθώς με τις σημερινές εκτιμήσεις η ολοκλήρωσή του τοποθετείται χρονικά σε μία πενταετία από τώρα, δηλαδή το 2023, εφόσον δεν υπάρξουν νέες καθυστερήσεις εξαιτίας των αρχαιολογικών ευρημάτων και δεν σημειωθεί επιπλέον χρονοτριβή στη διαδικασία υλοποίησής του.

Μάλιστα σύμφωνα με πληροφορίες της ThessΝews, δεν αποκλείεται το 2023 να είναι μία συντηρητική εκτίμηση, ενώ σε κάθε περίπτωση προς το τέλος του 2020-αρχές του 2021 θα λειτουργήσει η υπόλοιπη βασική γραμμή μέχρι τον σιδηροδρομικό σταθμό, αλλά το τραίνο δεν θα σταματάει στην Βενιζέλου…

Το έργο για την κατασκευή του σταθμού Βενιζέλου ξεκίνησε φέτος επί της ουσίας και αυτή την περίοδο τα σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα που βρίσκονται εκεί, σκεπάζονται (καταχώνονται) με άμμο, προκειμένου σταδιακά να προχωρήσουν οι βαριές κατασκευαστικές εργασίες του σταθμού, όπως η δημιουργία πλάκας άνωθεν των ευρημάτων.

Ακόμη και μέχρι τώρα δεν έχει γίνει γνωστό πόσα επιπλέον εκατομμύρια ευρώ (της τάξης των πολλών δεκάδων εκατ. ευρώ) θα κοστίσει η υλοποίηση του σταθμού Βενιζέλου και πώς θα γίνει εφικτό τεχνικά το γνωστό πλέον σλόγκαν «και Μετρό και αρχαία». Σημειωτέον πως η κατασκευή της Βενιζέλου με τους όρους που έχουν επιβληθεί, λόγω της παραμονής επί τόπου των αρχαιολογικών ευρημάτων, είναι ένα εγχείρημα χωρίς προηγούμενο στην Ελλάδα και ίσως και σε διεθνές επίπεδο, με ό,τι συνεπάγεται κάτι τέτοιο για τη δυσκολία του εγχειρήματος και τις προκλήσεις που παρουσιάζει.

Αυτός είναι και ο λόγος που υπάρχουν «επίμονες φήμες» πως τελικά ίσως δεν κατασκευαστεί ο σταθμός… Αλλά ούτε αυτή η λύση φαντάζει εφικτή, λόγω και της χρηματοδοτικής σύμβασης του έργου, αλλά και του πολιτικού κόστους που θα συνεπαγόταν μία τέτοια απόφαση.

Το ιστορικό

Τον Σεπτέμβριο του 2015 το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (Κ.Α.Σ) αποφάσιζε την παραμονή in situ των αρχαιοτήτων στον σταθμό Βενιζέλου του Μετρό. Ακολούθησε μετά η απαραίτητη υπουργική απόφαση και τον Φεβρουάριο του 2017 το Κ.Α.Σ. ενέκρινε τις προμελέτες για την κατασκευή εκεί μιας αρχαιολογικής πλατείας. Τις αποφάσεις αυτές επεδίωξαν ο Δήμος Θεσσαλονίκης και η κυβέρνηση, δια των Υπουργείων Υποδομών και Πολιτισμού.

Οι φορείς της Θεσσαλονίκης δέχτηκαν, για να διευκολύνουν την ομαλή εξέλιξη του πολύπαθου έργου, τις διαβεβαιώσεις για τη δυνατότητα κατασκευής του σταθμού με τις αρχαιότητες in situ, χωρίς δηλαδή προσωρινή απόσπαση και επανατοποθέτηση. Έτσι απέσυραν την προσφυγή τους στο Συμβούλιο της Επικρατείας.

Σήμερα το έργο είναι μόλις στην αρχή, χωρίς να έχει ανακοινωθεί ποια είναι η τελική τεχνική λύση που θα ακολουθηθεί και πόσο αυτή κοστίζει. Τώρα προωθείται η κατασκευή της οροφής του σταθμού, καθώς μέχρι πρότινος εκτελούνταν ελάχιστες εργασίες.

Σχεδόν ανέφικτη η ακύρωση κατασκευής του σταθμού

Η Αττικό Μετρό με την προηγούμενη διοίκησή της το 2013 είχε διερευνήσει τη δυνατότητα κατασκευής του σταθμού χωρίς να απαιτείται η μεταφορά των αρχαιοτήτων που έχουν αποκαλυφθεί στο πρώτο επίπεδό του. Η τότε μελέτη απέδειξε ότι, με δεδομένες τις ιδιαιτερότητες του υπερσύγχρονου συστήματος του Μετρό της Θεσσαλονίκης, όπου τα ηλεκτρομηχανολογικά συστήματα είναι συνδεδεμένα μεταξύ των σταθμών, καθώς και τις τοπικές συνθήκες με τον περιορισμένο χώρο από τα υφιστάμενα κτίρια, δεν υπάρχει καμία ασφαλής τεχνική λύση για να κατασκευαστεί ο σταθμός χωρίς να μεταφερθούν οι αρχαιότητες.

Άλλωστε η σημασία του σταθμού Βενιζέλου είναι μεγάλη, καθώς υπολογίζεται ότι θα έχει την τέταρτη μεγαλύτερη επιβατική κίνηση στο σύνολο των 13 σταθμών της βασικής γραμμής του Μετρό Θεσσαλονίκης. Μία ενδεχόμενη κατάργηση του σταθμού Βενιζέλου, λόγω της παραμονής των αρχαιοτήτων στη θέση που αποκαλύφθηκαν, θα προκαλούσε δυσμενείς συγκοινωνιακές, κυκλοφοριακές, περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, καθώς θα απέκλειε 67.000 πολίτες ημερησίως από τη γρήγορη, αξιόπιστη και ασφαλή μετακίνηση που προσφέρει το Μετρό.

Μάλιστα η Αττικό Μετρό υποστήριζε τότε πως οποιαδήποτε σκέψη, είτε για κατάργηση του σταθμού Βενιζέλου, είτε για αλλαγή στον σχεδιασμό του, θα προκαλούσε σημαντικές επιπτώσεις στη χρηματοδότησή του, με ορατό κίνδυνο την απένταξη από την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.

Τι λέει σήμερα η Αττικό Μετρό;

Την άποψη αυτή συμμερίζεται και η σημερινή διοίκηση της Αττικό Μετρό, καθώς σε τηλεφωνική επικοινωνία της ThessΝews με τον Πρόεδρό της, κ. Γιάννη Μυλόπουλο, ο τελευταίος απέκλεισε κάθε ενδεχόμενο κατάργησης του σταθμού Βενιζέλου, υποδεικνύοντας με τη σειρά του προβλήματα στη χρηματοδότηση εάν κάτι τέτοιο συνέβαινε.

Ο κ. Μυλόπουλος είναι κατηγορηματικός όσον αφορά στον χρόνο αποπεράτωσης του σταθμού, καθώς τον τοποθετεί το 2023, αφού, όπως επισημαίνει ο ίδιος, το 2015-2016 το ποσοστό κατασκευής της Βενιζέλου ήταν 0% και μόλις φέτος κατέστη εφικτό να ξεκινήσει το έργο.

Ο σημερινός Πρόεδρος της Αττικό Μετρό τονίζει κιόλας πως η βασική γραμμή θα λειτουργήσει μέχρι τον σιδηροδρομικό σταθμό το 2020, αλλά δεν θα σταματάει στην Βενιζέλου μέχρι να τελειώσει και εκεί το έργο.

Το «αγκάθι» των αρχαιολογικών εργασιών

Αστάθμητος παράγοντας τόσο στο χρονικό, όσο και στο χρηματοοικονομικό επίπεδο, παραμένουν για μία ακόμη φορά οι αρχαιολογικές εργασίες της Βενιζέλου. Εάν τραβήξουν περισσότερο, τότε ίσως να μην τελειώσει το έργο ούτε μέχρι το 2023, ενώ κανείς δεν ξέρει ακριβώς πώς θα επηρεαστεί η κυκλοφορία των οχημάτων στην περιοχή και για πόσο καιρό, εφόσον ξεκινήσουν με πλήρη ένταση οι εργασίες στην Βενιζέλου.

Όσοι στέκονται με έντονα κριτική διάθεση απέναντι στις αποφάσεις τόσο της Αττικό Μετρό και του Κ.Α.Σ., όσο και στους χειρισμούς για το θέμα του Δημάρχου Θεσσαλονίκης, κ. Γιάννη Μπουτάρη, υπογραμμίζουν πόσο εύκολη και χαμηλού κόστους είναι η διαδικασία της απόσπασης και ολικής επανατοποθέτησης των αρχαίων, όπως εκτεταμένα έχει συμβεί σε ανάλογες περιπτώσεις στο Μετρό της Αθήνας.

Μάλιστα, επισημαίνουν πως ήδη για τις ανάγκες των μελλοντικών κατασκευαστικών εργασιών στην Βενιζέλου έχουν ήδη αποσπασθεί με απόφαση της σημερινής κυβέρνησης 20 μέτρα αρχαιολογικών ευρημάτων (από τη Βασιλική Οδό ή αλλιώς decumanus maximus που βρέθηκε εκεί) από τα συνολικά 70 μέτρα της ανασκαφής. Αυτά τα 20 μέτρα των αρχαίων που αποσπάστηκαν βρίσκονται σε αποθήκες της Αττικό Μετρό στο Καλοχώρι.

Σε τρομακτικό επίπεδο για τα δεδομένα του έργου, αλλά και της οικονομίας, είναι το συνολικό κόστος (μέχρι στιγμής) των αρχαιολογικών εργασιών για το Μετρό Θεσσαλονίκης. Ξεπέρασαν αισίως τα 125 εκατ. ευρώ και κανείς δεν ξέρει πού θα σταματήσουν.

Οι υπέρμαχοι της ανάδειξης των αρχαιολογικών ευρημάτων (με τον τρόπο που επέλεξε τελικά το Κ.Α.Σ.), αλλά και όσοι αρχαιολόγοι απασχολούνται σε αυτές τις εργασίες, έχουν κάθε λόγο να είναι ευχαριστημένοι με την εξέλιξη αυτή.

Όσοι όμως το εξετάζουν και οικονομοτεχνικά, παρατηρούν πως ένα τέτοιο ποσό είναι ανεπίτρεπτο για μία χώρα με 3 μνημόνια στην πλάτη της και δυσβάσταχτους οικονομικούς στόχους για αρκετά χρόνια ακόμη.

Αξίζει να σημειωθεί τέλος ότι ξένα επενδυτικά κεφάλαια έχουν δείξει στο πρόσφατο παρελθόν αγοραστικό ενδιαφέρον για το παρακείμενο του σταθμού Βενιζέλου Καραβάν Σαράι (το παλαιό Δημαρχείο της Θεσσαλονίκης), που είναι το μεγαλύτερο αστικό ακίνητο της πόλης, καθώς είναι διατηρητέο κτίριο με κάλυψη 19.800 τ.μ.

Ένας σταθμός Μετρό δίπλα στο παλαιό Δημαρχείο καθιστά το τελευταίο πολύ πιο ελκυστικό επενδυτικά, ενώ εάν δεν γίνει ο σταθμός, τότε αυτό το ενδεχόμενο μπορεί και να συνιστά αντικίνητρο.